การปรับแต่งรถให้พอดีกับตัวผู้ขับขี่
การปรับแต่งรถให้พอดีกับตัวผู้ขับขี่นั้น จะยึดหลักการของความสบายและความปลอดภัย
ของผู้ขับขี่ สามารถบังคับควบคุมรถได้ง่ายรวมไปถึงออกแรงปั่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ทั้งนี้
ถ้าหากเลือกรถที่ไม่ถูกขนาดเสียตั้งแต่แรกแล้ว ทางออกในการปรับแต่งรถให้ลงตัวกับคนขับขี่ก็
อาจจะทำได้ไม่มากนัก
ความสูงของอาน โดยเฉลี่ยแล้วหลักอานมาตรฐานที่มีในท้องตลาดจะมีความยาวตั้งแต่
330 ,350 ,370 ,410 mm ซึ่งอาจหลากหลายมากไปกว่านี้ ในรถที่เล็กกว่าเราเกินไป
หลักอานที่ติดมากับรถซึ่งมักจะยาวไม่เกิน 350 mm ก็อาจจะถูกยืดออกมาจนเลยระยะ
ปลอดภัยของหลักอานได้ ในขณะที่รถที่ใหญ่กว่าเรา หลักอานจะโผล่ออกมาจากท่ออาน
เพียงเล็กน้อย ดูกุดๆยังไงก็ไม่รู้เหมือนกัน โดยทั่วไปแล้วความสูงของอานที่เหมาะสม จะ
ทำให้เราสามารถขึ้นลงได้สะดวก ออกแรงถีบบันไดได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมไปถึงลด
โอกาสที่จะทำให้มีอาการปวดเข่า
ความสูงของอานที่พอเหมาะนั้น ถ้าเราสวมรองเท้าแล้วเหยียบบันไดด้วยส่วนที่ค่อน
ไปทางปลายเท้า ( ในตำแหน่งที่ตรงกับข้อโปนของโคนนิ้วหัวแม่เท้า ) แล้วถีบบันไดลง
ล่างให้แนวของขาจาน(crank arm)อยู่ในแนวเดียวกันกับแนวของท่ออาน จะพบว่าข้อ
เข่าของเราจะเหยียดเกือบสุด พูดง่ายๆว่ายังงออยู่นิดหน่อย
วิธีปรับความสูงของอานอย่างง่ายๆซึ่งบริษัทในเครือของTrekแนะนำ ได้แก่
|
- ถอดรองเท้าออก แล้วเอาส่วนของส้นเท้าวาง
บริเวณแกนบันได
- ถีบบันไดลงล่าง ให้แนวของขาจานอยู่ใน
แนวเดียวกันกับแนวท่ออาน ปรับความสูง
ของอานจนกระทั่งขาข้างนั้นเหยียดตรงจน
สุด
- สวมรองเท้า เอาส่วนค่อนไปทางปลายเท้า
เหยียบที่แกนบันไดแทน จะพบว่าในท่า
เดียวกันนี้ เข่าจะเหยียดเกือบสุดพอดีๆ
ความสูงของอานที่เตี้ยเกินไป อาจจะทำให้มี
อาการปวดในส่วนด้านหน้าหัวเข่า โดยเฉพาะการ
ใช้เกียร์หนักๆ และอาจจะทำให้มีน่องใหญ่เหมือน
สามล้อถีบ ในขณะที่ความสูงของอานที่มากเกินไป
จะทำให้ต้องเขย่งปลายเท้าปั่น อาจทำให้มีปัญหา
ในเรื่องการเจ็บเอ็นร้อยหวาย หรือเจ็บด้านหลังของ
เข่าได้
|
|
|
- ตำแหน่งอานหน้า-หลัง( fore-aft position ) และมุมก้มเงยของอาน
เราอาจจะขยับอาน
ให้เดินหน้าหรือถอยหลังจนได้ระยะห่างจากแฮนด์ตามที่เราต้องการได้ โดยเฉลี่ยแล้ว
ตำแหน่งอานหน้า-หลังที่ทำให้การออกแรงถีบบันไดได้แรงดีที่สุด ( สำหรับจักรยานเสือ
หมอบ หรือ จักรยานเสือภูเขาที่มีมุมท่ออานอยู่ในช่วง 73.5-74.5 ํ ) จะอยู่ในช่วงแคบๆ
ซึ่งเราอาจจะปรับได้ดังนี้
|
- หมุนบันได ให้แนวของขาจานทั้งสองข้าง
ขนานกับพื้นโลก นั่งบนอานตรงตำแหน่ง
ที่นั่งเป็นประจำ
- วางเท้าเหยียบบนบันไดที่อยู่ด้านหน้าด้วย
ส่วนที่ค่อนไปทางปลายเท้า ( ในตำแหน่ง
ที่ตรงกับข้อโปนของโคนนิ้วหัวแม่เท้า )
- เล็ง หรือ วัดสายดิ่ง( ถ้าซีเรียส ) ให้กึ่งกลาง
ของลูกสะบ้าอยู่ในแนวดิ่งเดียวกันกับแกน
ของบันไดข้างที่อยู่ด้านหน้า
|
|
|
พร้อมๆกันนั้นก็ปรับแนวมุมก้มเงยของอานให้ได้มุมที่เหมาะสม ซึ่งส่วนใหญ่แล้ว
ในอานทั่วไปจะปรับให้ส่วนแนวราบของอานขนานกับพื้นโลก หากปรับอานให้เงยมาก
เกินไป ก็อาจจะเกิดการกดทับ"น้องชาย"ให้เกิดอาการชา หรืออาจจะเกิดปัญหาที่หลาย
คนกลัวกันได้ แต่ถ้าหากปรับให้อานก้มเกินไป เวลาปั่นจะมีการเลื่อนไหลของก้นลงมา
จากอานทำให้ต้องเกร็งท่อนเอวเอาไว้ ส่งผลให้เกิดอาการปวดเอวได้ง่ายๆ
- ความเหมาะสมของคอ (stem)
จะเห็นว่า 2ข้อข้างบนนั้นแทบจะปรับอะไรตามใจเราไม่
ได้มากเลย เพราะต้องถูกบังคับตามความยาวของช่วงขา จะมีเพียงคอนี่แหละที่จะเป็นตัว
ปรับให้รถเข้ากับตัวเราได้ (ปรับตัวเราไม่ได้แล้วหละ ยกเว้นจะไปเกิดใหม่) โดยปกติถ้า
รถคันนั้นพอดีกับตัวเรา ความยาวและมุมก้มเงยของคอที่ติดมากับรถนั้นก็มักจะใกล้เคียง
หรือเหมาะสมกับตัวเรา แต่สำหรับคนที่มีรายละเอียดของช่วงตัวและช่วงแขนเบี่ยงเบนไป
จากค่าเฉลี่ย ก็อาจจะเปลี่ยนคออันใหม่ที่มีความยาวและมุมก้มเงยที่เหมาะสมมาใช้แทน
ความยาวของคอ จะเป็นตัวแปรตัวหนึ่งในการกำหนด"ระยะเอื้อม" ระหว่างอานกับ
แฮนด์ (อีกตัวหนึ่งคือ horizontal top tube length) ระยะเอื้อมที่เหมาะสมนั้น จะทำ
ให้แนวหลังของผู้ขับขี่ทำมุมกับพื้นราบ 45 ํ ถ้าระยะเอื้อมมากเกินไปผู้ขับขี่จะต้องหมอบ
หรือก้มหลังมากกว่าปกติ ทำให้เกิดอาการปวดหลัง ปวดเอว หรือรู้สึกไม่ค่อยสบายรวมไป
ถึงอาจจะรู้สึกเมื่อยคอมากกว่าที่ควร เพราะจะต้องใช้ความพยายามอย่างมากที่จะเงยหน้า
เพื่อมองทาง ดังนั้น
- รถที่มีขนาดใหญ่เกินไปกว่าตัวผู้ขับขี่ ความยาวของhorizontal top tube และ
คอที่ยาวเกินไป จะทำให้มีระยะเอื้อมมากเกินกว่าที่ผู้ขับขี่จะปรับตัวให้รู้สึกสบาย
ได้ การเปลี่ยนคอที่สั้นลงมาก็จะทำให้ระยะเอื้อมลดลงมาได้ แต่feelingในการ
บังคับรถจะเปลี่ยนไปจากgeometryของรถแบบนั้นๆ
- ในทางตรงกันข้ามสำหรับรถที่เล็กเกินไปกว่าตัวผู้ขับขี่ ความยาวของhorizontal
top tubeจะสั้นลงร่วมกับคอที่สั้นลงมาอีก จะทำให้มีระยะเอื้อมน้อยเกินไป ตัวผู้
ขับขี่จะขี่รถในลักษณะหลังค่อนข้างตั้งและต้านลม เมื่อต้องการจะเร่งความเร็วใน
ขณะปั่นก็จะต้องห่อไหล่ งอศอก เพื่อให้ลู่ลมขึ้น ส่งผลให้เกิดอาการปวดเมื่อยไหล่
การเปลี่ยนคอที่ยาวขึ้นจะทำให้ระยะเอื้อมเพิ่มขึ้น แต่น้ำหนักจะไปตกที่ล้อหน้า
มากขึ้น ทำให้รถมีอาการหน้าไวขึ้น การบังคับอาจจะไม่ง่ายนักโดยเฉพาะเวลาที่
ปั่นลงเขา
ส่วนมุมก้มเงยของคอ จะมีผลต่อความสูงของแฮนด์(handle bar height) ซึ่งจะขอ
กล่าวในข้อถัดไป
- ความสูงของแฮนด์ (handle bar height)
นอกจากระยะเอื้อมแล้ว ความสูงของแฮนด์ก็
มีบทบาทสำคัญต่อความรู้สึกสบายในการขับขี่ รวมไปถึงมีผลต่อการกระจายน้ำหนักไป
ยังล้อหน้าซึ่งส่งผลไปถึงการควบคุมรถ ปัจจัยที่มีผลต่อความสูงของแฮนด์นอกเหนือจาก
มุมก้มเงยของคอ ได้แก่ความยาวของชอคหน้า ความยาวของท่อคอ(head tube)(ท่อคอ
จะมีความยาวเพิ่มขึ้นตามสัดส่วนขนาดรถที่ใหญ่ขึ้น) จำนวนและความหนาของแหวน
รอง(spacer ring)ระหว่างชุดถ้วยคอกับคอ และ รูปร่างของแฮนด์(แฮนด์ตรง ,แฮนด์ปีก
นก) รวมไปถึงมุมเอนของแฮนด์ ความสูงของแฮนด์ที่ขับขี่ได้ถูกใจนั้นจะมีความสัมพันธ์
กับความยาวของช่วงตัวและความยาวของช่วงแขนของผู้ขับขี่เช่นกัน แต่ทั้งนี้และทั้งนั้นก็
ยังขึ้นกับชนิดของรถ ลักษณะและลีลาในการขับขี่ของแต่ละบุคคล
ในทางทฤษฎี(ของฝรั่งขายาว ตัวสูง)ความสูงของแฮนด์ควรจะต่ำกว่าอานประมาณ 2
ถึง 3.5นิ้ว เพียงแต่ว่าทฤษฎีนี้มาจากสัดส่วนของฝรั่งตัวสูงที่มีสัดส่วนช่วงขาและแขนโดย
เฉลี่ยยาวกว่าคนไทย จึงไม่ใช่เรื่องง่ายนักสำหรับคนไทยส่วนใหญ่ที่จะปรับให้แฮนด์อยู่
ต่ำกว่าอานมากถึงขนาดนั้นโดยไม่ทำให้มีผลต่อการบังคับรถ และมีผลต่อตัวผู้ขับขี่เอง
ลองมาคิดดูเล่นๆ ในคนไทยที่สูง165 ซม.ซึ่งเป็นสัดส่วนสำหรับรถsize S กับฝรั่ง
ที่มีส่วนสูง 182 ซม.ซึ่งเป็นสัดส่วนสำหรับรถsize L เมื่อจับมานั่งบนอานเพื่อเปรียบกัน
ความสูงของอานรถsize L มันต้องสูงกว่าsize S วันยังค่ำ ยิ่งขายาวกว่าด้วยแล้วยิ่งสูงไป
กันใหญ่ ในขณะที่ความยาวของท่อคอรถsize L ยาวกว่าsize S เพียงไม่เท่าไหร่ ท้าย
สุดแล้วผลต่างระหว่าง ความสูงของอาน กับความสูงของแฮนด์ในรถsize L ก็จะแตกต่าง
จากรถsize S อย่างมากมาย ดังนั้นเรื่องที่จะทำให้อานสูงกว่าแฮนด์ 3 นิ้วนั้นดูไม่ใช่จะ
เป็นเรื่องยากอะไรสำหรับคนที่สูงขนาดนั้น
ลองมาหลับตาแล้วนึกภาพคนที่แขนยาวขายาวหลังสั้น นั่งขี่จักรยานในท่าที่หลังทำ
มุมกับโลกประมาณ 45 ํ เขาสามารถวางแขนวางมือจับแฮนด์ที่มีระดับต่ำกว่าอานมากๆ
ได้โดยที่ไม่มีผลอะไรกับการรับน้ำหนักของไหล่ของเขานัก เพราะแขนที่ยาวกว่านั่นเอง
แล้วลองหลับตามานึกถึงคนไทย ที่ขาไม่ยาวนัก หลังค่อนข้างยาว แขนที่ค่อนข้างสั้นมา
นั่งลงบนรถsize S เมื่อปรับให้หลังทำมุม 45 ํ เช่นกัน แฮนด์จะต้องถูกยกขึ้นมาหามือ
เพราะว่าแขนไม่ยาวพอที่จะส่งมือไปถึงแฮนด์ ในขณะที่อานจะต้องเตี้ยลงเพราะขาที่ไม่
ยาวพอ ยังไงเสียอานมันก็ไม่มีทางสูงไปกว่าแฮนด์ได้มากมายอย่างที่ต้องการ บางทีอาจ
จะเตี้ยกว่าแฮนด์เสียด้วยซ้ำ หลายคนอาจจะทดลองกลับคว่ำคว่ำคอลง เอาspacer ring
ออกให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้เพื่อจะให้แฮนด์ต่ำลงมา ผมเองก็เคยทำให้แฮนด์ต่ำกว่า
อานได้ถึง 3.5 นิ้ว เท่าทฤษฎีของฝรั่งแขนยาว(แต่เราแขนไม่ยาวเท่า) แต่ผลออกมาก็คือ
ตัวของเราจะโน้มไปข้างหน้ามากขึ้นทำให้น้ำหนักของรถตกที่ล้อหน้าเพิ่มขึ้น อาจจะก้ม
หลังได้มากขึ้นอีกนิดลู่ลมเพิ่มขึ้นอีกหน่อย แต่เป็นรถที่ขับขี่ยาก น้ำหนักของรถที่เลื่อน
มาลงที่ล้อหน้ามากขึ้นทำให้รถมีอาการหน้าไวมาก บังคับยาก ไหล่และแขนรับน้ำหนัก
มากขึ้น ต้องเงยหน้าและเกร็งคอเพิ่มขึ้น ทำให้เกิดอาการปวดเมื่อยแขนไหล่และคอ ยิ่ง
เวลาลงเขาจะน่าหวาดเสียว อย่าลืมนะครับเสือภูเขาไม่ใช่เสือหมอบไม่ใช่จักรยานถนน
รถที่แฮนด์ต่ำมากอย่างเสือหมอบนั้นเหมาะสำหรับถนนเรียบและการใช้ความเร็วสูง ผิด
กับเสือภูเขาที่ใช้ได้กับทางทุกประเภทจึงต้องคิดถึงเรื่องนี้ไว้ด้วย สุดท้ายแล้วผมทำให้มัน
ต่ำกว่ากันเพียง 2 นิ้ว ซึ่งพบว่ารถเปลี่ยนนิสัยไปมากเลย บังคับได้ง่ายขึ้น แต่ก็ยังเป็นรถ
ที่ขี่สนุกเช่นเดิม
ยังมีอีกตัวอย่างหนึ่ง เธอเป็นเจ้าของGary Fisher รุ่นParagon'99 size XS ซึ่ง
เป็นขนาดพอดีกับความสูง158ซม.ของเธอ รถคันนี้ให้ JudyXC '99 80mm travel
เป็นชอคหน้า เมื่อปรับความสูงของอานได้ที่แล้ว ปรากฏว่าแฮนด์สูงกว่าอานเกือบ 2 นิ้ว
ดูแล้วเหมือนกับBMX แต่เมื่อเจ้าของได้นั่งปั่น ไม่ว่าจะเป็นท่านั่ง มุมหลัง มุมแขน ดู
พอดีและลงตัวไปหมด
ดังนั้นอย่าไปปักใจกับทฤษฎีของฝรั่งมากนักเลยครับ สรีระที่แตกต่างกันนั้นไม่อาจ
ใช้ข้อสรุปเดียวกันได้ ความสูงของแฮนด์นั้นจะขึ้นกับสรีระของร่างกายและจักรยานที่ใช้
ขอเพียงแต่คุณปรับมันให้ขับขี่สบายที่สุด สนุกที่สุดและลงตัวที่สุด เท่านั้นก็พอแล้วครับ
อย่าไปสนใจคนอื่นมาก
- ความกว้างของแฮนด์ (handle bar)
เหมือนอย่างที่บอกไว้แล้วว่าแฮนด์โดยทั่วไปจะมี
ความกว้างเฉลี่ย 21 - 24" ในกรณีของเสือหมอบนั้นจะเลือกแฮนด์ที่มีความกว้างเท่ากับ
ความกว้างของไหล่เพราะถูกบังคับด้วยท่าขี่ แต่สำหรับเสือภูเขาอยากจะขอให้คิดก่อนที่
จะหั่นแฮนด์ให้สั้นลงเหมือนกับที่หลายๆคนชอบทำกัน แฮนด์ที่แคบจะให้ความรู้สึกที่
ดีในทางตรงและขณะใช้ความเร็วสูง แต่แฮนด์ที่กว้างนั้นจะช่วยให้การบังคับควบคุมรถ
ที่ความเร็วต่ำหรือในทางทรายได้ดีกว่า
เพราะว่าปลอกแฮนด์ของเสือภูเขามีความยาวมากพอที่เราจะเคลื่อนมือที่จับเข้าด้าน
ในหรือออกด้านนอกได้ตามความเหมาะสมของสถานะการณ์ที่กำลังเผชิญอยู่ ผมจึงไม่
เห็นความจำเป็นที่จะต้องไปหั่นแฮนด์ให้สั้นลงจากเดิม ยกเว้นแต่ว่าคุณจะเป็นคนที่มี
ความกว้างของไหล่แคบมากๆ หรือชอบที่จะใช้เสือภูเขาปั่นความเร็วทางเรียบ มากกว่า
จะเอาไปใช้ในทางoffroad (เนื่องจากสู้ราคาเสือหมอบไม่ไหว ,เสือหมอบระดับกลางๆ
จะมีราคาใกล้เคียงกับเสือภูเขาคุณภาพดีๆเลยทีเดียว)
จักรยานสำหรับผู้หญิง
โดยเฉลี่ยแล้ว ผู้หญิง- ตัวเตี้ยกว่า
- ช่วงแขนสั้นกว่า
- มือเล็กกว่า
- สะโพกกว้างกว่า
- ช่วงไหลแคบกว่าผู้ชาย
ความแตกต่างกันทางสรีระเหล่านี้ ค่อนข้างจะเป็นอุปสรรคที่สำคัญสำหรับผู้หญิงในการ
เลือกและปรับแต่งจักรยานให้ลงตัว ทำให้ผู้หญิงหลายคนไม่สามารถใช้จักรยานที่มีขายในท้อง
ตลาดได้อย่างสบายนัก แต่น่าดีใจที่ในปัจจุบันบริษัทผู้ผลิตจักรยานหลายยี่ห้อได้เอาใจผู้หญิง
มากขึ้น เช่นTrekได้ผลิตจักรยานในรุ่นWSD(Woman's Specific Design) โดยออกแบบ
รถให้มีลักษณะสอดคล้องกับสรีรของผู้หญิงมากที่สุด
รถที่ออกแบบมาสำหรับผู้หญิงนั้น- จะมี ท่อบนสั้น มุมท่อคอมีความลาดเอียงมากขึ้น
- คอจะสั้นและเชิด ร่วมกับเพิ่มความยาวของท่อคอ ( เพื่อเพิ่มความสูงของแฮนด์ )
เป็นการชดเชยช่วงแขนที่สั้น ทำให้ผู้หญิงสามารถเอื้อมจับแฮนด์ได้สะดวกขึ้น - มุมท่อนั่งที่ชันขึ้น ทำให้การถีบบันไดสะดวกขึ้น
- ทำปลอกแฮนด์บาง เพื่อให้สามารถกำได้สะดวก
- ลดความกว้างของแฮนด์ลงมาเพื่อรับกับช่วงไหล่ที่แคบ
- ให้เบาะที่กว้างและนุ่มเพื่อสะโพกที่กว้าง เป็นต้น
ข้อสรุปง่ายๆ
ถ้าคุณเลือกรถได้ถูกขนาดกับตัวคุณเอง อะไรๆมันก็จะง่ายไปหมด หลักการเรื่องระยะ
ปลอดภัยยังคงใช้ได้เสมอ เพราะผู้ผลิตเสือภูเขาจะเล็งเรื่องความปลอดภัยไว้เป็นพื้นฐาน
หลักของการออกแบบรถเสมอ ( ยกเว้นกรณีที่ช่วงขาของคุณสั้นมาก หรือยาวมากผิดกับ
คนอื่นเขา )
ถ้าต้องเลือกระหว่างรถที่เล็กกว่าคุณไปนิดกับใหญ่กว่าคุณไปหน่อย ผมมีข้อแนะนำอยู่
2 ข้อ คือ หายี่ห้อใหม่ที่มีขนาดพอดีกับตัวเราโดยไม่ต้องคร่อมsize หรือ ถ้าตัดใจจากยี่ห้อนั้นไม่ได้ ให้เลือกคันที่เล็กกว่าด้วยเหตุผลที่บอกไว้แล้ว แล้ว
ปรับเปลี่ยนคอ หรือปรับความสูงของแฮนด์ให้พอดีกับตัวของเรา
อย่ายึดติดกับทฤษฎีของฝรั่งมากนัก พื้นฐานของร่างกายที่แตกต่างกันนั้น ทำให้อะไร
ต่อมิอะไรมันไม่ค่อยจะคล้ายกันเท่าที่เราคิดว่ามันเป็น
-------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
|
